Miejscowości w Gminie Ryjewo

I – część nizinna:

Borowy Młyn – po raz pierwszy w dokumentach pojawia się w 1419 roku jako młyn z niezależnym siedliskiem, lokowany według prawa magdeburskiego. Następnie podupadł i dopiero w 1738 roku ówczesny właściciel podjął kroki by przywrócić siedlisku jego dawne funkcje. Kolejne prace i inwestycje modernizacyjne poczynili: Gottfried Schneider (od 1833 r), następnie Karl Bod, potem bracia Otto i August Műllerowie – kolejni właściciele. Wówczas zbudowano śluzę i staw, obmurowane kanały doprowadzające wodę. Stojący do dzisiaj budynek młyna powstał w końcu XIX, podobnie jak dom właściciela (Borowy Młyn nr 3). Obok znajdują się zabudowania pracowników – nr 4 z końca XIX wieku i nr 7 z lat 20-tych XX wieku.
Dzisiejsza wieś Borowy Młyn obejmuje kilka miejscowości występujących wcześniej jako niezależne osady. Weszły one w skład tej miejscowości w ciągu XIX wieku: część północna to dawna osada Ziegelscheune. Część środkowa - Hammerkrug, dopiero w połowie XIX wieku weszła w skład Borowego Młyna i na początku XX wieku składała się z 15 domostw. Tu znajdować się miała odlewnia kul działowych w latach 1579 – 81, w czasach wojen prowadzonych przez Batorego z Moskwą. Następnie miejsce to dawny majątek Jesuiterhof –nadany jezuitom w XVII wieku przez starostę sztumskiego Jana Krasińskiego. Po I rozbiorze Polski nie należał już do Kościoła, na początku XX wieku był w rękach rodziny Krzemińskich. Majątek nie zachował się, pozostałością po nim jest aleja lipowa prowadząca do szosy Ryjewo – Sztumska Wieś. Dawny Schinkenland to zachodnia część Borowego Młyna, w 1735 roku wydzierżawiona przez starościnę sztumską Teklę Bielińską trzem mennonitom. Nazwa pochodzi najpewniej od istniejącego tu wcześniej szynku. Dopiero w XIX wieku włączona do Borowego Młyna, wcześniej uważano ją za część osady Schweingrube składającej się na dzisiejsze Barcice.

Barcice to dawne miejscowości Schweingrube, Tragheimerweide i Zwanzigerweide połączone w jeden organizm wiejski w 1928 roku. Wg pruskiej inwentaryzacji z 1789 roku były zamieszkałe głównie przez mennonitów. Północna cześć to osada Schweingrube i Krug Schweingrube. Pierwsza została wydzierżawiona w 1749 roku mennonitom przez starościnę sztumską Teklę Bielińską i w 1818 liczyła 36 dymów. Druga z nich powstała około 1760 i była to początkowo siedliskiem karczmy, następnie rozwinęła się w osadę liczącą w tym samy roku 10 dymów. Od połowy XIX wieku występowały już jako jedna wieś. Część środkowa Barcic to dawna wieś Tragheimerweide, założona w 1713 roku przez 9 olendrów. Wcześniej okoliczne pastwiska dzierżawili gburzy ze wsi Tragamin [Tragheim] na Wielkich Żuławach Malborskich – stąd późniejsza nazwa. Prawdopodobnie w 1776 roku mennonici zbudowali tu bettenhaus – ich jedyny dom modlitwy po prawej stronie Wisły między Kwidzynem a Malborkiem; obok zaś powstał cmentarz. Część południowa to Zwanzigerweide, również znana przy okazji kontraktu z mennonitami. To tu w 1866 roku zbudowano nowy murowany bettenhaus, nie istniejący już dzisiaj [na zdjęciu] i cmentarz na terpie.

Benowo - w źródłach pojawia się w roku 1376 jako już istniejący folwark domeralny należący do Zakonu NMP. Znajdował się tu urząd leśny – Waldamt, w którym urzędował Mistrz Leśny, podległy bezpośrednio komturowi z Malborka. Folwark poza gospodarką leśną zajmował się hodowlą koni i trzody chlewnej. Znajdowała się tu także stacja pocztowa. W czasie lustracji dóbr królewskich z 1565 roku występuje jako dziedzina pusta. W XVII wieku Benowo rozwinęło się w wieś, łącząc się ze wsią Tralewo, powstałą około 1400 roku. Tralewo było jedyną na nizinie wsią lokowana na prawie niemieckim. W części południowo-wschodniej Benowo tworzy osada leśna Wrzosy – prawdopodobnie egzystująca nawet od średniowiecza. W 1919 roku mieszkało tu 39 osób. Z Bemowem łączy się w części południowo - zachodniej dawna osada Schulzenwise, dzisiejsze Sołtysi. Po raz pierwszy wzmiankowane w roku 1380, kiedy to znajdujące się tu pastwiska zostały wydzierżawione sołtysom wsi z wysoczyzny sztumskiej przez Wielkiego Mistrza Heinricha von Kniprode. W 1818 roku osada licząca 6 dymów.

Jałowiec – zorganizowana sieć osadnicza pojawiła się tu w XVIII wieku, na mapie z końca tegoż wieku występowała jako wieś o nazwie Budczin.. Po reformie administracyjnej z 1818 roku wieś Buddin znalazła się w granicach powiatu kwidzyńskiego. Na jej gruncie powstał Jałowiec, związany administracyjnie z Ryjewem od 1973 roku.

Jarzębina – tereny dzisiejszej wsi nie były zasiedlone aż do XVIII wieku. Wcześniej obszary te podlegały komturowi z Gniewa, następnie weszły w skład Prus Książęcych. W wyniku pruskiej reformy administracyjnej z 1818 roku stanowiła część powiatu kwidzyńskiego. W gminie Ryjewo od 1973 roku. W XVIII wieku po przedłużeniu wałów na północ w okolice miejscowości Rudniki sprowadzono tu osadników. Od nazwy miejscowej ‘zakątka szkód” powstała wieś Schadewinkel, następnie druga o nazwie Schulwise – w pierwszej przeważali katolicy, drugiej mieszkali mennonici, katolicy i ewangelicy.

Mątowskie Pastwiska – Montauerweide. Początek wsi datuje się na roku 1758, kiedy starościna sztumska Tekla Bielińska wydzierżawiła na prawie emfiteutycznym siedmiu rodzinom mennonickim Pastwiska Mątowskie na okres 30 lat. W XVII wieku okoliczne pastwiska były dzierżawione przez gburów z Mątowa Wielkiego na Żuławach Malborskich, co znalazło wyraz w nazwie wsi. W roku 1818 wieś liczyła 63 dymy, a w roku 1928 stała się gminą administracyjną, której podlegały Szkaradowo Wielkie i Szlacheckie. Na terenie wsi znajduje się jedyna w Dolinie Kwidzyńskiej, unikatowa zagroda mennonicka pochodząca z XVIII wieku. [nr 30], wpisana do rejestru zabytków województwa pomorskiego.

Szkaradowo Wielkie i Szlacheckie - Szkaradowo Szlacheckie to pierwsza w dziejach Zakątka Ryjewskiego stała siedziba ludzka na zachód od Boru Sztumskiego i jedyny w tej części gminy majątek prywatny, obok folwarków: ryjewskiego i Jezuitenhof. W 1685 roku nadane Heinrichowi Pichowi z Gdańska. Natomiast wieś Szkaradowo Wielkie powstało w wyniku kilku kontraktów emfiteutycznych zawartych dzięki poparciu właściciela majątku w drugiej połowie XVIII wieku. W roku 1885 wieś liczyła 21 katolików, 9 ewangelików i 18 mennonitów.

Rudniki – składają się z dwóch dawnych wsi: Rudnerweide (w części północnej) i Klein Schardau (w części południowej). Rudnauerweide jako wieś powstała w wyniku kontraktu emfiteutycznego 1742 roku. W roku 1885 mieszkało tu 14 katolików, 25 ewangelików i 47 mennonitów. Klein Schardau wymienione były po raz pierwszy w 1659 roku jako Pastwiska Szkaradowskie, następnie jako osada założona przez Piegłowskiego, co utrwaliło się w nazewnictwie osady, gdy 1756 roku starościna sztumska Tekla Bielińska nadała te tereny 3 manonitom. Również tu przeważali mennonici, w 1885 roku mieszkało ich tu 69, katolików 26 i 32 ewangelików. W 1928 roku z połączenia obydwu wsi powstała gmina administracyjna o nazwie Rudnerweide.

Ryjewo – powstało w wyniku połączenia kilku odrębnych jednostek osadniczych lokowanych w różnych okresach historycznych i na różnych zasadach prawnych. Były to: folwark zakonny, od końca XV wieku starościński, osada zagrodnicza egzystująca obok folwarku na obrzeżach Boru, majątek leśny Oberforsterei Rehhof z rozległą siecią leśnictw, wśród których dwa znajdujące się w granicach wsi: Rehheide przy ul. Grunwaldzkiej 118 i Forsterei Rehhof – obecnie leśnictwo Biały Dwór; wsi holenderskiej lokowanej w drugiej połowie XVIII wieku i innej wsi holenderskiej Baggen, założonej w tym samy czasie. W 1883 roku Ryjewo uzyskało połączenie kolejowe dzięki wybudowaniu odcinka kolei miast nadwiślańskich .

II. Część wyżynna

Pułkowice – pierwszy raz wymienione w roku 1295 jako pruskie pulko – Polukuiten. Egzystującej osadzie Krzyżacy nadali prawa lokacyjne. W większości była zamieszkiwana przez Prusów. Poza wsią zakon lokował tu majątki tzw. wolnych Prusów.

Klecewko - pojawia się dopiero na pocz. XVI wieku pod względem Ruden i należały do Małych Watkowice. W 1772 majątek o nazwie Klein Kliczewko liczył 13 łanów ziemi. W pruskiej inwentaryzacji występuje w roku 1789 jako posiadacza radcę wojennego rejencji Kwidzyńskiej Moldenhauera. Był on fundatorem tutejszego zboru ewangelickiego do którego uczęszczali tez mieszkańcy Ryjewa. W roku 1813 zbór przyłączono do kościoła ewangelickiego w Sztumie. Pod koniec XIX wieku miejscowość przyjęła nazwę Luisenwalde, on nazwiska Augustyny Luizy Person – zmarłej kolejnej właścicielki. W 1885 roku mieszkało tu 72 katolików i 41 ewangelików. Do majątku należała karczma Lindenkrug przy trakcie z Kwidzyna do Sztumu. Dwór spalono w 1945 roku.

Straszewo – w dokumentach zakonnych wymienione już w latach 1236 i 1242 jako Sircoy i Strassewite. Następnie przeobrażone w wieś czynszową lokowaną wg zasad niemieckich, położoną na trakcie dzierzgońskim. W XIV wieku w dokumentach komturii malborskiej występowała pod nazwą Ditrichsdorff. Niedaleko znajdował się także równie stary majątek ziemski – Gut Scoltan – w XV wieku połączone. W XVI wieku dobra te przejęła rodzina Brandt, która skupiła w swych rękach także Trzciano i Mikołajki i przejściowo Watkowice. Około połowy XVI wieku uzyskali prawo do utworzenia wydzielonego starostwa niegrodzkiego. Po I rozbiorze Polski przekształcono starostwo w urząd domeralny, zlikwidowany po reformie administracyjnej w 1818 wcielono do powiatu sztumskiego. W 1928 Straszewo stało się centrum gminy administracyjnej.

Trzciano - po raz pierwszy wymienione jako pruskie pulko Medicz w 1242 roku. Położone na trakcie dzierzgońskim znanym od 1239 roku. Następną informację przynosi lustracja z 1565 roku.
O Trzcianie mówi się jako o własności Brandtów, którzy uzyskali dla swojego dominium rangę starostwa niegrodzkiego. Lustrator odnotowuje również ówczesny brak włók parafialnych. Na tej podstawie można sądzić o występowaniu we wsi kościoła w czasach krzyżackich. Areał wsi w XV wieku powiększył się do 62 włók. Mimo burzliwych wydarzeń, zwłaszcza w XVII wieku (wojny szwedzkie), Honigfelde nie podupadła jak inne pobliskie wsie. Do 1772 roku zachowała status wsi czynszowej. Nigdy nie powstał tu folwark lub majątek. Inwentaryzacja pruska z 1789 roku odnotowała Trzciano jako wieś czynszową z 40 łanami ziemi.

Copyright © 2013. All Rights Reserved.