Gmina Ryjewo

Gmina Ryjewo położona jest w południowo-wschodniej części województwa pomorskiego w powiecie kwidzyńskim na szlaku średniowiecznych zamków krzyżackich Malborka, Sztumu i Kwidzyna. Obejmuje tereny leżące na skraju Pojezierza Iławskiego i doliny Dolnej Wisły.

Obszar gminy Ryjewo wynosi 103,28 km² i dzieli się na dwanaście sołectw:
w części wschodniej – Pułkowice, Straszewo, Trzciano, Watkowice
w części zachodniej – Barcice, Benowo, Borowy Młyn, Jałowiec, Jarzębina, Mątowskie Pastwiska, Rudniki, Ryjewo.  Podstawową dziedziną gospodarki jest rolnictwo. W Ryjewie mieści się siedziba Urzędu Gminy, ponadto dwa Niepubliczne Zakłady Podstawowej Opieki Zdrowotnej, Lecznica Zwierząt, dwie Apteki, Poczta, Powiślański Bank Spółdzielczy, Posterunek Policji. W miejscowościach Benowo, Ryjewo, Straszewo i Trzciano znajdują się jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej. Na terenie Gminy Ryjewo działają placówki kulturalne i oświatowe. Są to: Gminny Ośrodek Kultury w Ryjewie, Gminna Biblioteka Publiczna w Ryjewie, Szkoła Podstawowa w Ryjewie  im. Mikołaja Kopernika; Szkoła Podstawowa w Straszewie im. ks. Władysława Demskiego. Niepubliczne Przedszkole „Pod Dębusiem” w Ryjewie oraz Specjalny Ośrodek Szkolno -Wychowawczy w Barcicach. W Urzędzie Gminy zarejestrowanych jest ok. 200 podmiotów gospodarczych, wśród nich kilka pensjonatów i gospodarstw agroturystycznych. Największym pracodawcą na terenie gminy jest Dom Pomocy Społecznej – nowoczesne miasteczko osób niepełnosprawnych „Słoneczne Wzgórze”, wyposażony w nowoczesne gabinety specjalistyczne, pracownie terapeutyczne, salę gimnastyczną i inne urządzenia (http://dpsryjewo.pl). W miejscowości Borowy Młyn działa Stowarzyszenie na Rzecz Bezdomnych „Agape” udzielające schronienia kilkudziesięciu osobom pozostającym bez dachu nad głową.

Gmina Ryjewo posiada znakomite walory turystyczne, doskonałe warunki do wypoczynku w ciszy i spokoju wśród wspaniałych lasów, stanowiących 25 procent jej powierzchni. Na terenie gminy znajdują się parkingi leśne z możliwością odpoczynku przy grilu czy ognisku. Dla myśliwych niemałą atrakcję stanowią lasy w których są sarny, jelenie i dziki. Przez teren Gminy przepływa rzeka Liwa uchodząca w Białej Górze do Nogatu. W górnym jej biegu w okolicach Kwidzyna organizowane są spływy kajakowe.

Przez teren gminy przebiega trasa rowerowa „Doliną Dolnej Wisły” i „Szlak Kopernikowski” biegnący z Grudziądza do Olsztyna. Przy drodze w kierunku Sztumu wije się wzdłuż strumieni uchodzących do zbiornika wodnego malownicza ścieżka spacerowa.

Na terenie Gminy znajdują się gospodarstwa agroturystyczne, położone w atrakcyjnych miejscach z wieloma atrakcjami i ciekawymi propozycjami na spędzenie wolnego czasu.

Atrakcją turystyczną w Gminie są również Pomniki pamięci Narodowej znajdujące się w miejscowości Trzciano. Jednym z nich jest obelisk upamiętniający bitwę z czasu wojen szwedzkich w której to Polacy przejrzeli strategię wroga i zaatakowali armię szwedzką w czasie odwrotu. Drugi to tablica pamiątkowa ku czci trzech działaczy polonijnych Antoniego Pacera, Antoniego Lewickiego i Teofila Sadowskiego, zamordowanych przez hitlerowców w obozie koncentracyjnym Stutthof. Innymi obiektami wartymi obejrzenia są cenne neogotyckie kościoły umieszczone w rejestrze zabytków województwa pomorskiego. W miejscowości Benowo zbudowany w latach 1881-1886 otoczony cmentarzem Kościół p.w. Najświętszego serca Pana Jezusa oraz najstarszy na terenie Gminy kościół p. w. Św. Katarzyny w Straszewie zbudowany w 1647 roku. Z parafii Straszewskiej pochodził Błogosławiony Władysław Demski kapłan – męczennik za wiarę i Polskość Powiśla. Beatyfikowany przez Jana Pawła II w czerwcu 1999 roku. Kościół poewangelicki w Ryjewie pochodzący z 1895 roku został odbudowany i użytkowany jest obecnie jako świątynia p. w. bł. Michała Kozala. Kościół Świętej Rodziny w Ryjewie zbudowany w latach 1908-1909 położony na wzgórzu, z którego rozciąga się widok na Dolinę Wisły, okoliczne lasy i zamek w Gniewie. Jest to piękna neogotycka świątynia z czerwonej cegły doskonale zachowana. Corocznie w pierwszą niedzielę przypadającą po 15 sierpnia odbywa się tu odpust ku czci Świętej Rodziny na który przybywają pielgrzymki z okolicznych miejscowości. Na terenie gminy znajdują się również ciekawe architektonicznie kapliczki przydrożne. Można je spotkać między innymi w Straszewie, Trzcianie czy Rudnikach. Kilkuwiekowa koogzystencja na tych terenach ludności trzech wyznań katolików, ewangelików oraz mennonitów pozostawiła liczne ślady przeszłości w postaci obiektów kultu religijnego cmentarzy i domów mieszkalnych. Jednym z tych budynków jest zagroda mennonicka z 1779 roku znajdująca się w Mątowskich Pastwiskach. Drewniana kryta strzechą chata na podmurówce z cegły i kamienia polnego posiada charakterystyczne drzwi połówkowe w części mieszkalnej oraz w pełni zachowany układ przestrzenny wnętrz. Na mennonickich cmentarzach można podziwiać stelle na odwrocie których znajdują się sentencjonalne napisy.

Odwiedzając Gminę Ryjewo możecie Państwo liczyć nie tylko na atrakcje krajoznawcze, przyrodnicze ale również na życzliwość władz gminy i jej mieszkańców.

I – część nizinna:

Borowy Młyn – po raz pierwszy w dokumentach pojawia się w 1419 roku jako młyn z niezależnym siedliskiem, lokowany według prawa magdeburskiego. Następnie podupadł i dopiero w 1738 roku ówczesny właściciel podjął kroki by przywrócić siedlisku jego dawne funkcje. Kolejne prace i inwestycje modernizacyjne poczynili: Gottfried Schneider (od 1833 r), następnie Karl Bod, potem bracia Otto i August Műllerowie – kolejni właściciele. Wówczas zbudowano śluzę i staw, obmurowane kanały doprowadzające wodę. Stojący do dzisiaj budynek młyna powstał w końcu XIX, podobnie jak dom właściciela (Borowy Młyn nr 3). Obok znajdują się zabudowania pracowników – nr 4 z końca XIX wieku i nr 7 z lat 20-tych XX wieku.
Dzisiejsza wieś Borowy Młyn obejmuje kilka miejscowości występujących wcześniej jako niezależne osady. Weszły one w skład tej miejscowości w ciągu XIX wieku: część północna to dawna osada Ziegelscheune. Część środkowa – Hammerkrug, dopiero w połowie XIX wieku weszła w skład Borowego Młyna i na początku XX wieku składała się z 15 domostw. Tu znajdować się miała odlewnia kul działowych w latach 1579 – 81, w czasach wojen prowadzonych przez Batorego z Moskwą. Następnie miejsce to dawny majątek Jesuiterhof –nadany jezuitom w XVII wieku przez starostę sztumskiego Jana Krasińskiego. Po I rozbiorze Polski nie należał już do Kościoła, na początku XX wieku był w rękach rodziny Krzemińskich. Majątek nie zachował się, pozostałością po nim jest aleja lipowa prowadząca do szosy Ryjewo – Sztumska Wieś. Dawny Schinkenland to zachodnia część Borowego Młyna, w 1735 roku wydzierżawiona przez starościnę sztumską Teklę Bielińską trzem mennonitom. Nazwa pochodzi najpewniej od istniejącego tu wcześniej szynku. Dopiero w XIX wieku włączona do Borowego Młyna, wcześniej uważano ją za część osady Schweingrube składającej się na dzisiejsze Barcice.

Barcice to dawne miejscowości Schweingrube, Tragheimerweide i Zwanzigerweide połączone w jeden organizm wiejski w 1928 roku. Wg pruskiej inwentaryzacji z 1789 roku były zamieszkałe głównie przez mennonitów. Północna cześć to osada Schweingrube i Krug Schweingrube. Pierwsza została wydzierżawiona w 1749 roku mennonitom przez starościnę sztumską Teklę Bielińską i w 1818 liczyła 36 dymów. Druga z nich powstała około 1760 i była to początkowo siedliskiem karczmy, następnie rozwinęła się w osadę liczącą w tym samy roku 10 dymów. Od połowy XIX wieku występowały już jako jedna wieś. Część środkowa Barcic to dawna wieś Tragheimerweide, założona w 1713 roku przez 9 olendrów. Wcześniej okoliczne pastwiska dzierżawili gburzy ze wsi Tragamin [Tragheim] na Wielkich Żuławach Malborskich – stąd późniejsza nazwa. Prawdopodobnie w 1776 roku mennonici zbudowali tu bettenhaus – ich jedyny dom modlitwy po prawej stronie Wisły między Kwidzynem a Malborkiem; obok zaś powstał cmentarz. Część południowa to Zwanzigerweide, również znana przy okazji kontraktu z mennonitami. To tu w 1866 roku zbudowano nowy murowany bettenhaus, nie istniejący już dzisiaj [na zdjęciu] i cmentarz na terpie.

Benowo – w źródłach pojawia się w roku 1376 jako już istniejący folwark domeralny należący do Zakonu NMP. Znajdował się tu urząd leśny – Waldamt, w którym urzędował Mistrz Leśny, podległy bezpośrednio komturowi z Malborka. Folwark poza gospodarką leśną zajmował się hodowlą koni i trzody chlewnej. Znajdowała się tu także stacja pocztowa. W czasie lustracji dóbr królewskich z 1565 roku występuje jako dziedzina pusta. W XVII wieku Benowo rozwinęło się w wieś, łącząc się ze wsią Tralewo, powstałą około 1400 roku. Tralewo było jedyną na nizinie wsią lokowana na prawie niemieckim. W części południowo-wschodniej Benowo tworzy osada leśna Wrzosy – prawdopodobnie egzystująca nawet od średniowiecza. W 1919 roku mieszkało tu 39 osób. Z Bemowem łączy się w części południowo – zachodniej dawna osada Schulzenwise, dzisiejsze Sołtysi. Po raz pierwszy wzmiankowane w roku 1380, kiedy to znajdujące się tu pastwiska zostały wydzierżawione sołtysom wsi z wysoczyzny sztumskiej przez Wielkiego Mistrza Heinricha von Kniprode. W 1818 roku osada licząca 6 dymów.

Jałowiec – zorganizowana sieć osadnicza pojawiła się tu w XVIII wieku, na mapie z końca tegoż wieku występowała jako wieś o nazwie Budczin.. Po reformie administracyjnej z 1818 roku wieś Buddin znalazła się w granicach powiatu kwidzyńskiego. Na jej gruncie powstał Jałowiec, związany administracyjnie z Ryjewem od 1973 roku.

Jarzębina – tereny dzisiejszej wsi nie były zasiedlone aż do XVIII wieku. Wcześniej obszary te podlegały komturowi z Gniewa, następnie weszły w skład Prus Książęcych. W wyniku pruskiej reformy administracyjnej z 1818 roku stanowiła część powiatu kwidzyńskiego. W gminie Ryjewo od 1973 roku. W XVIII wieku po przedłużeniu wałów na północ w okolice miejscowości Rudniki sprowadzono tu osadników. Od nazwy miejscowej ‘zakątka szkód” powstała wieś Schadewinkel, następnie druga o nazwie Schulwise – w pierwszej przeważali katolicy, drugiej mieszkali mennonici, katolicy i ewangelicy.

Mątowskie Pastwiska – Montauerweide. Początek wsi datuje się na roku 1758, kiedy starościna sztumska Tekla Bielińska wydzierżawiła na prawie emfiteutycznym siedmiu rodzinom mennonickim Pastwiska Mątowskie na okres 30 lat. W XVII wieku okoliczne pastwiska były dzierżawione przez gburów z Mątowa Wielkiego na Żuławach Malborskich, co znalazło wyraz w nazwie wsi. W roku 1818 wieś liczyła 63 dymy, a w roku 1928 stała się gminą administracyjną, której podlegały Szkaradowo Wielkie i Szlacheckie. Na terenie wsi znajduje się jedyna w Dolinie Kwidzyńskiej, unikatowa zagroda mennonicka pochodząca z XVIII wieku. [nr 30], wpisana do rejestru zabytków województwa pomorskiego.

Szkaradowo Wielkie i Szlacheckie – Szkaradowo Szlacheckie to pierwsza w dziejach Zakątka Ryjewskiego stała siedziba ludzka na zachód od Boru Sztumskiego i jedyny w tej części gminy majątek prywatny, obok folwarków: ryjewskiego i Jezuitenhof. W 1685 roku nadane Heinrichowi Pichowi z Gdańska. Natomiast wieś Szkaradowo Wielkie powstało w wyniku kilku kontraktów emfiteutycznych zawartych dzięki poparciu właściciela majątku w drugiej połowie XVIII wieku. W roku 1885 wieś liczyła 21 katolików, 9 ewangelików i 18 mennonitów.

Rudniki – składają się z dwóch dawnych wsi: Rudnerweide (w części północnej) i Klein Schardau (w części południowej). Rudnauerweide jako wieś powstała w wyniku kontraktu emfiteutycznego 1742 roku. W roku 1885 mieszkało tu 14 katolików, 25 ewangelików i 47 mennonitów. Klein Schardau wymienione były po raz pierwszy w 1659 roku jako Pastwiska Szkaradowskie, następnie jako osada założona przez Piegłowskiego, co utrwaliło się w nazewnictwie osady, gdy 1756 roku starościna sztumska Tekla Bielińska nadała te tereny 3 manonitom. Również tu przeważali mennonici, w 1885 roku mieszkało ich tu 69, katolików 26 i 32 ewangelików. W 1928 roku z połączenia obydwu wsi powstała gmina administracyjna o nazwie Rudnerweide.

Ryjewo – powstało w wyniku połączenia kilku odrębnych jednostek osadniczych lokowanych w różnych okresach historycznych i na różnych zasadach prawnych. Były to: folwark zakonny, od końca XV wieku starościński, osada zagrodnicza egzystująca obok folwarku na obrzeżach Boru, majątek leśny Oberforsterei Rehhof z rozległą siecią leśnictw, wśród których dwa znajdujące się w granicach wsi: Rehheide przy ul. Grunwaldzkiej 118 i Forsterei Rehhof – obecnie leśnictwo Biały Dwór; wsi holenderskiej lokowanej w drugiej połowie XVIII wieku i innej wsi holenderskiej Baggen, założonej w tym samy czasie. W 1883 roku Ryjewo uzyskało połączenie kolejowe dzięki wybudowaniu odcinka kolei miast nadwiślańskich .

II. Część wyżynna

Pułkowice – pierwszy raz wymienione w roku 1295 jako pruskie pulko – Polukuiten. Egzystującej osadzie Krzyżacy nadali prawa lokacyjne. W większości była zamieszkiwana przez Prusów. Poza wsią zakon lokował tu majątki tzw. wolnych Prusów.

Klecewko – pojawia się dopiero na pocz. XVI wieku pod względem Ruden i należały do Małych Watkowice. W 1772 majątek o nazwie Klein Kliczewko liczył 13 łanów ziemi. W pruskiej inwentaryzacji występuje w roku 1789 jako posiadacza radcę wojennego rejencji Kwidzyńskiej Moldenhauera. Był on fundatorem tutejszego zboru ewangelickiego do którego uczęszczali tez mieszkańcy Ryjewa. W roku 1813 zbór przyłączono do kościoła ewangelickiego w Sztumie. Pod koniec XIX wieku miejscowość przyjęła nazwę Luisenwalde, on nazwiska Augustyny Luizy Person – zmarłej kolejnej właścicielki. W 1885 roku mieszkało tu 72 katolików i 41 ewangelików. Do majątku należała karczma Lindenkrug przy trakcie z Kwidzyna do Sztumu. Dwór spalono w 1945 roku.

Straszewo – w dokumentach zakonnych wymienione już w latach 1236 i 1242 jako Sircoy i Strassewite. Następnie przeobrażone w wieś czynszową lokowaną wg zasad niemieckich, położoną na trakcie dzierzgońskim. W XIV wieku w dokumentach komturii malborskiej występowała pod nazwą Ditrichsdorff. Niedaleko znajdował się także równie stary majątek ziemski – Gut Scoltan – w XV wieku połączone. W XVI wieku dobra te przejęła rodzina Brandt, która skupiła w swych rękach także Trzciano i Mikołajki i przejściowo Watkowice. Około połowy XVI wieku uzyskali prawo do utworzenia wydzielonego starostwa niegrodzkiego. Po I rozbiorze Polski przekształcono starostwo w urząd domeralny, zlikwidowany po reformie administracyjnej w 1818 wcielono do powiatu sztumskiego. W 1928 Straszewo stało się centrum gminy administracyjnej.

Trzciano – po raz pierwszy wymienione jako pruskie pulko Medicz w 1242 roku. Położone na trakcie dzierzgońskim znanym od 1239 roku. Następną informację przynosi lustracja z 1565 roku. 
O Trzcianie mówi się jako o własności Brandtów, którzy uzyskali dla swojego dominium rangę starostwa niegrodzkiego. Lustrator odnotowuje również ówczesny brak włók parafialnych. Na tej podstawie można sądzić o występowaniu we wsi kościoła w czasach krzyżackich. Areał wsi w XV wieku powiększył się do 62 włók. Mimo burzliwych wydarzeń, zwłaszcza w XVII wieku (wojny szwedzkie), Honigfelde nie podupadła jak inne pobliskie wsie. Do 1772 roku zachowała status wsi czynszowej. Nigdy nie powstał tu folwark lub majątek. Inwentaryzacja pruska z 1789 roku odnotowała Trzciano jako wieś czynszową z 40 łanami ziemi.

Wójt Gminy Sławomir Słupczyński.

  • Szkoła Podstawowa  im. Księdza Władysława Demskiego

    Straszewo 55, 82-420 Ryjewo,
    tel: 055 277 46 91
    www.szkolastraszewo.szkolna.net
    Dyrektor jednostki: Małgorzata Sejka


    Szkoła Podstawowa  im. Mikołaja Kopernika.

    ul. Grunwaldzka 63, 82-420 Ryjewo
    tel: 0552774263
    www.spryjewo.pl
    Dyrektor jednostki: Andrzej Zwolak


    Gminna Biblioteka Publiczna

    ul. Grunwaldzka 63 A, 82-420 Ryjewo
    tel: 0552553226
    www.bibliotekaryjewo.pl
    e-mail: kontakt@bibliotekaryjewo.pl
    Dyrektor jednostki: Anna Biskupska


    Gminny Ośrodek Kultury

    ul. Grunwaldzka 70, 82-420 Ryjewo
    tel: 0552774228 
    www.ryjewo.naszgok.pl 
    e-mail: gokryjewo@wp.pl 
    Dyrektor jednostki: Roman Zbróg


    Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej

    ul. Lipowa 1, 82-420 Ryjewo
    tel: 552774373, 0552774293
    www.ryjewo.naszops.pl
    e-mail: gopsryjewo@poczta.fm
    Kierownik jednostki: Adam Mączyński

Gmina Ryjewo w starych fotografiach

Urząd Gminy Ryjewo

Ul. Lipowa 1
82-420 Ryjewo

55 277 42 70, 55 277 43 47, 55 277 42 21

55 277 43 21

ug@ryjewo.pl

poniedziałek, wtorek, czwartek - 7.30 - 15.30

środa - 7.30 - 17.00

piątek - 7.30 - 14.00

Skip to content